Нүүр хуудас | Нийтлэлчдийн индэр | Мэдээний архив
Нэвтрэх нэр:
Нууц үг:
Бүртгүүлэх «|» Нууц үг мартсан?
Fact Shuum Нийгмийн шуум Гадаад Shuum Соёл, урлаг, спорт Оддын Shuum Авто Shuum TOMATO.MN
index
Ардчилал гэж юуг хэлж ойлгох вэ?
2011.10.13
Ардчилал гэдэг ойлголт нь  улс төр онолын  хувьд засаглалын   хэлбэр гэсэн  Философийн ойлголт  юм. Ардчилал буюу демократ засаглал гэсэн нэр томъёо нь эртний грекийн ард түмнээс үүссэн. Грек хэлний  “демос” буюу “ард түмэн” , “кратос” буюу “засаглал” гэсэн үгнүүд нь нийлээд “Ард түмний засаглал” гэсэн утгыг агуулж байгаа юм.    Ардчиллын үндсэн шинж нь засаглалынхаа эрхийг авахын төлөө цус урсгасан дайн дэгдээх,зэвсгийн хүч хэрэглэх бус бүх ард түмний чөлөөт сонгуулиар асуудлаа шийддэг улс төрийн соёл юм.  Чөлөөт сонгууль явуулахын тулд хүн бүхэн үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, хэвлэл мэдээллийн чөлөөт байдлыг хангах, хууль дүрэм журмыг баримтлах зэрэг нь ардчиллын үндсэн гол тулгуур зарчимууд юм. Ардчилсан сонгуулиар төрийн эрхийг авах замд хөндлөнгөөс  хүч хэрэглэх,дарангуйлал тогтоох явдлаас хамгаалахын тулд улс орнууд цэрэг армитай байдаг. 
Ардчиллын хэлбэрүүд :
1.Төлөөллийн ардчилал.
Иргэд сонгогчид  төрийн эрхийг биелүүлэхэд  үүрэг бүхий албан тушаалтанд итгэл хүлээлгэж,  сонгож түүгээрээ дамжуулан засаглалыг үйл ажиллагааг  хэрэгжүүлэх хэлбэр юм. Үүнийг төлөөллийн ардчилал буюу парламентын засаглалтай орнууд гэж товчоор ойлгож болно.
2. Шууд ардчилал
Иргэд сонгогдсон буюу томилогдсон албан тушаалтнаар дамжуулалгүй  төр засгийн газрын болон нийгмийн аливаа асуудлыг шийдвэрлэхэд өөрсдөө биеэр оролцдог.
3.Социалист ардчилал
Капитализмаас  ааажмаар  социалист  зам руу шилжих бодлоготой улс төрийн үзэл суртал юм.  Ардчилсан социализм нь   Эдийн засгийг социализмаар буюу төвлөрсөн төлөвлөгөөт удирдлагаар барьж,    удирдлагаа ардчиллаар хэрэгжүүлдэг. Пролетариатын диктатур тогтоож, Капиталист нийгэмээс социализм коммунизм  рүү шилжих явцны түр зуурын байдал. Энэ үед пролетариат буюу ажилчин анги засгийн эрхийг түр барьж тухайн үеийнх нь улс төрийн системийг орлож үгүй болгодог засаглалын  хэлбэр юм.
4. Анархист ардчилал
Анархизм гэдэг нь ердийн засаглалыг эсэргүүцдэг улс төрийн философи. Анархист үзлийг дэмжигчид нь голдуу шууд ардчиллыг дэмждэг.  Улмаар анархист ардчилал нь  нийгэмд  дэг журам алдагдуулж болдог. Хууль дүрэм нийтээрээ дагаж мөрддөг зан заншлыг үгүйсгэнэ. Төрийн эрхэнд  өөрсдөө  бүхнийг төлөөлөхийн төлөө тэмцэл өрнүүлдэг.
 5. Ирокез ардчилал
Америкийн индиануудын бүлгүүдийн нэг бол Ирокез нийгмийн хэрэглэж байсан ардчиллын хэлбэр. Америкийн төлөөллийн ардчилалд нөлөө болсон гэдэг.
6. Сонгуульгүй ардчилал
Сонгууль явуулахгүйгээр олон хүмүүсийн дундаас хэн нэгнийг санаандгүйгээр сонгох. Сонгогдсон хүнээс илүү нийтийн эрх ашгийг бодсон байна хэмээх үзлээс хамааралтай.
7. Зөвшөөрлийн ардчилал 
Зөвхөн сонгуульд ялснаар бус ихэнх хүмүүс үүнд зөвшөөрсний дараа л хүчинтэй болдог засаглалын хэлбэр. 
Ардчилал гэсэн төр , засаглалын  хэлбэр нь улс оронд өөр өөрөөр хэрэглэгдэж олон зууныг өртөөлөхдөө ямарч төрлийн  засаглал байсан бүгдээрээ  “Ардчилал” гэсэн нэрийн дор оршиж  байсан байна.    Ардчиллын нэр томъёо,хэлбэр нь шударга бус байдлаар хэрэглэгдэж ирсэн түүх олонтаа тааралдана.     
 Ардчиллын тухай соён гэгээрүүлэгчид юу гэж хэлэв? 
•    Жон Стуарт Милл: “ Ардчилал бол …хэлэлцээрээр явагддаг засаглал юм”
•     Жорж Бернард Шоу: “ Ардчилал бол хүмүүсийг зохих хэмжээнээс нь илүүгүй байдлаар захирах явдлыг баталгаажуулдаг систем юм”
•     Абрагам Линкольн: “Ардчилал бол хүмүүсийн, хүмүүсийн бүтээсэн, хүмүүсийн төлөөх засаглал мөн”
•    Уинстон Черчилль:  “Бусад туршигдаж байсан засаглалуудыг эс тооцвол ардчилал бол хамгийн муу төрлийн засаглал юм. Гэхдээ хүн төрөлхтөн үүнээс илүү сайныг олж чадаагүй байна ”
•    Беназир Бхутто:  “Ардчилал бол өшөөгөө авах хамгийн дөт арга”

Эх сурвалж:

Ардчилал гэдэг ойлголт нь  улс төр онолын  хувьд засаглалын  ...

Уншсан: 795 | Түгээх |
Холбоотой мэдээ
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
2017.10.20
Гоё шүд-эмэгтэй хүний чимэг...
2017.10.06
500 кг молор ОХУ- аас олдож байжээ
2017.09.11
50 сая жилийн өмнөх аалзны хэлбэрийг тодорхойлжээ
2017.09.11
“Wannacrypt0r” хортой кодын халдвараас урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
2017.05.29
Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд SHUUM.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.
Таны нэр:
Таны сэтгэгдэл:
Сэтгэгдэл Нийт: 5
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
2017.10.20
Гоё шүд-эмэгтэй хүний чимэг...
2017.10.06
500 кг молор ОХУ- аас олдож байжээ
2017.09.11
50 сая жилийн өмнөх аалзны хэлбэрийг тодорхойлжээ
2017.09.11
“Wannacrypt0r” хортой кодын халдвараас урьдчил...
2017.05.29
Монголын ард түмэн Зөвлөлтийн Улаан армид туслах х...
2017.05.08
Цагдаагийн байгууллагын генералууд
2017.05.01
Мексикийн баруун нутгаас илэрсэн гайхамшигтай олдв...
2017.04.24
Хүр хорхойн шүлс ашиглан хүний чихний хэнгэргийг э...
2017.04.24
Америкт очсон жуулчид алт олборлох боломжтой
2017.04.04
Дмитрий Волховын хувийн хуудсан дээрх зөвөлгөө тэм...
2017.04.03
155мм-ийн өөрөө явагч Артиллерийн систем М109 "Пал...
2017.01.09
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эрч, хүч ихсэнэ...
2016.12.09
Ханшийн өсөлт ба урт хугацааны шийдэл
2016.11.29
Үс засуулбал бие эрхтний, хүч сайжирна
2016.11.03
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал жаргал үргэлжид...
2016.10.26
"Их бууны сум" хочит Жэки Чан
2016.10.20
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
2016.08.23
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
2016.08.02
ЗУРХАЙ: Үс засуулахад тохиромжгүй
2016.07.28
Тамхины эсрэг дэлхийн өдөрт зориулав
2016.05.31
Өнөөдрийн зурхай /2016.05.31/
2016.05.31
Үргэлж өөдрөг байхыг эрмэлз
2016.05.03
Doberman Pinscher нохойны тухай
2016.02.26
Монгол нохойн бусад нохдоос ялгагдах онцлог шинжүү...
2016.02.25
Сэгсгэрхэн "царай муутууд"
2016.02.16
Өнөөдрийн зурхай /2016.01.27/
2016.01.27
Ухаантай нохойн тухай гайхалтай түүх
2016.01.26
Оноо тооцох журамтай жолооч та танилцсан уу?
2016.01.07
Монгол залуусын урласан “мотоцикл унасан төмөр х...
2015.11.30
Ази бүсгүйчүүд Европ төрхтэй болохыг хүсдэг
2011.05.25
Эрдэмтэд цох хорхой биеийн бас нэгэн нууцыг нээжээ...
2012.10.31
Зүүдний тайлал нэгийг өгүүлнэ
2012.06.13
Гоё шүд-эмэгтэй хүний чимэг...
2017.10.06
500 кг молор ОХУ- аас олдож байжээ
2017.09.11
50 сая жилийн өмнөх аалзны хэлбэрийг тодорхойлжээ
2017.09.11
Ардчилал гэж юуг хэлж ойлгох вэ?
2011.10.13
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
2017.10.20
Хумх бол суут ухаантнуудын орд
2013.12.23
Найрын дэг ёс
2011.08.01
Ургийн бичиг, удмын түүх
2013.05.06
Монголын цаст оргилууд
2011.12.14
Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг шилмэл 100 Америк хар я...
2011.09.07
500 кг молор ОХУ- аас олдож байжээ
2011.06.17
"Мона Лиза"-гийн далд нууцлаг инээмсэглэлийн нууц
2011.07.25
Мөнх цаст Фужи уул дэлхийн өвд бүртгэгджээ
2013.06.27
Дэлхийн улсуудын мөнгөн дэвсгэртийг хэрхэн үйлдвэр...
2012.01.06
Эрийн гурван наадам Хүннү гүрний үеэс улбаатай
2014.07.04
Чингис хаан Кузнецовтой амидаа юу?
2015.10.09
Сансрын хар нүх буюу гараг ертөнцийн тайлагдашгүй ...
2012.11.06
Тайландад биед хоргүй, хөх томруулах арга байдаг г...
2011.10.27
Монголд анх шатар үүссэн үү?
2012.08.02
Клиник үхлийг үзсэн бүсгүйн яриа
2013.07.29
Дэлхийн хамгийн эртний хүн Монголоос олдсон уу?
2011.07.01
Монгол үндэсний хөгжмийн зэмсэг-Лимбэ
2012.08.21
Дэлхийд алдаршсан монгол хатан Сорхагтани бэхи
2011.10.13
Хятад эрдэмтэд тоншуулын "нууцыг" илрүүллээ
2011.11.11
Гэрийн тэжээмэл муур хэрэмний зулзагыг өөртөө дасг...
2011.06.03
Монголын галт уул сэргэх үү?
2012.03.01
Газар хөдлөлт хамгийн аюултай гамшиг
2011.11.10
250 x 200px
976 x 180px
Бидний тухай | Сурталчилгаа байршуулах | Санал хүсэлт | Холбоо барих | Вэб сайт хийх | RSS
© Шуум.мн - ээс хуулбарлах хориотой, 2011